14 grudnia 2016

Zastosowanie gier pozycyjnych w treningu taktycznym


          Piłka nożna cały czas się zmienia, a trenerzy starają się za tymi zmianami nadążyć. W związku z tym również trening piłkarski ewoluuje. Pojawiają się nowe trendy, modne hasła, które często są obecne w metodach pracy wielu trenerów. Część trenerów pracuje w oparciu o model gry, inni stosują w treningu zasady periodyzacji taktycznej (niektórzy to wszystko łączą ze sobą), jeszcze inni pracują w oparciu o własne przemyślenia i doświadczenia zdobyte na przestrzeni wielu lat. Zapewne, każda metoda jest dobra, jeśli przynosi nam oczekiwane korzyści i cele, które stawiamy przed zespołem. Bez względu na to, na jaki model pracy się zdecydujemy, warto wśród swoich środków treningowych stosować również gry pozycyjne.

Zdecydowanie się zgadzam, ze stwierdzeniem, że gry są najlepszym środkiem treningowym. Chcesz lepiej grać? Chcesz być lepszym w grze? To TRENUJ GRĘ! W grach możemy rozwijać i doskonalić wszystkie umiejętności równocześnie: taktyczne, techniczne czy motoryczne. W tym tekście jednak chciałbym się skupić na tych pierwszych. I to w kontekście umiejętności taktycznych, chciałbym przedstawić zalety, jakie możemy odnieść stosując w swoim treningu gry pozycyjne.


Co to są gry pozycyjne i dla kogo?

          Gry pozycyjne to taki rodzaj gier, w którym wszyscy zawodnicy ZAWSZE występują na ściśle określonych pozycjach. Bez względu czy będą to małe gry czy większe, czy zbudujemy grę, której głównym celem będzie utrzymanie piłki czy będziemy grać z możliwością zdobycia gola, zawodnicy występują na swoich pozycjach, które są odwzorowaniem tego, czego oczekujemy podczas meczu. Upraszczając na przykładzie - lewy obrońca zawsze w grze pozycyjnej będzie występował z lewej strony pola gry i jego zadania będą dokładnie takie same jak na boisku. A partnerami w grze powinni być zawodnicy, z którymi najczęściej współpracuje podczas meczu np. pół lewy środkowy obrońca, defensywny czy też lewy pomocnik.
W jakim wieku stosować takie gry? Dzieci, młodzież? A może grupy seniorskie? Moim zdaniem w KAŻDYM! Zarówno w piłce młodzieżowej, gdzie od najmłodszych lat można nauczać nawyków, wymuszając w grach sytuacje, które występują najczęściej na boisku, jak również w piłce seniorskiej, gdzie możemy doskonalić zachowania zawodników czy też całych formacji w określonych momentach gry.
          Dla łatwiejszego zrozumienia gier oraz ich celów, które będą przywoływane w dalszej części tekstu, chcę się odwołać do Narodowego Modelu Gry, o którym każdy pewnie słyszał. W książce tej zostały ściśle określone numery przypisane do zawodników, występujących na danych pozycjach. Poniżej rysunek, a na nim numeracja, której będę się trzymał przedstawiając kilka przykładów gier pozycyjnych.
Numeracja pozycji na boisku – Narodowy Model Gry


Jak samemu „zbudować” grę pozycyjną?

          Wbrew pozorom, stworzenie takiej gry jest bardzo proste. Jednak zanim zabierzemy się za ustawianie grzybków czy pachołków i rozstawiania zawodników należy zastanowić się, jaki moment gry chcemy poprawić. Musimy dokładnie zdiagnozować problem!
Aby to zrobić, należy się zastanowić nad 4 składowymi, które ułatwią nam zbudowanie odpowiedniej gry do celu, który chcemy osiągnąć:

     1.       Faza gry, w której występuje element piłkarski, który chcemy doskonalić:

Ø  Atak (nasz zespół posiada piłkę)
Ø  Obrona (piłkę posiada przeciwnik
Ø  Fazy przejściowe O->A, A->O (strata, odbiór piłki)

      2.       Zawodnicy (formacje), których problem bezpośrednio dotyczy:

Ø  bramkarz + obrońcy
Ø  obrońcy
Ø  obrońcy + pomocnicy
Ø  pomocnicy
Ø  pomocnicy + napastnicy
Ø  napastnicy

     3.       Miejsce (część boiska), w którym problem bezpośrednio występuje:

Ø  własna połowa
Ø  połowa przeciwnika
Ø  sektor boczny boiska

     4.       Określenie składowych problemów, które występują, a które chcemy wyeliminować:

Ø  techniczne (słaba jakość podań, nieskuteczność, kiepskie przyjęcie itp.)
Ø  taktyczne (brak krycia, podwojenia w bocznym sektorze, wyjścia na pozycję itp.)
Ø  komunikacyjne (zbyt długie i mało rzeczowe komunikaty, brak reakcji partnera itp.)

    Jak zbudować grę pozycyjną, która przyniesie nam wymierne efekty? Jak skorzystać z powyższych informacji, aby „wycisnąć” maksimum z gry, którą zastosujemy? Spróbujmy teraz zrobić to na przykładzie. Aby łatwiej nam było to zrobić, znowu odwołam się do Narodowego Modelu Gry, w którym na jednej z grafik przedstawiona została współpraca zawodników (linie podań) na każdej pozycji z partnerami.

Linie podań (współpraca) pomiędzy zawodnikami – Narodowy Model Gry


Przykład:

Budowanie ataku od bramkarza – współpraca z obrońcami i defensywnym pomocnikiem przy wyprowadzeniu piłki od własnej bramki

Na rysunku, przedstawionym już wcześniej, zaznaczmy zawodników, którzy są bezpośrednio zaangażowani w sytuację taktyczną, nad którą chcemy pracować (trenować).


Następnie, krótko należy sobie odpowiedzieć na 4 powyższe pytania:
      1)      Faza gry - atak (posiadanie piłki)
      2)      Zawodnicy - bramkarz + obrońcy + defensywny pomocnik (trzymając się numeracji: 1-3,4,5,2-6)
      3)      Miejsce - własna połowa boiska
      4)      „Składowe” problemy, które chcemy poprawić w danej sytuacji podczas meczu:
Techniczne: gra nogami bramkarza; jakość podań zawodników 4 i 5; przyjęcie kierunkowe zawodników 2 oraz 3
Taktyczne: głębia oraz szerokie ustawienie zawodników 4 i 5; szukanie linii podania zawodnik 6; ustawienie zawodników 2 oraz 3 w pozycji otwartej (tyłem do linii bocznej)
Komunikacyjne: wskazanie kierunku, w którym bramkarz chce dostać piłkę (która noga);


Teraz na podstawie powyższych informacji przedstawię 3 gry pozycyjne, z których każda następna będzie rozwinięciem poprzedniej.


Podczas każdej gry, ze strony trenera, powinien występować tzw. POZYTYWNY COACHING. Trener musi reagować na sytuacje, które obserwuje podczas gier. Musi korygować błędy popełniane przez zawodników, wychwytywać to, co wykonują bardzo dobrze i podkreślać ich mocne strony, być przygotowany na korekty, czyli uproszczenie zasad, jeśli zawodnikom dana gra nie wychodzi zbyt płynnie bądź też wprowadzenie dodatkowych utrudnień, jeśli bardzo szybko opanowali elementy, na których nam zależało.



 
KROK I - Gra 4v2

Współpraca bramkarza (1), ze środkowymi obrońcami (4, 5) i defensywnym pomocnikiem (6).

















Ktoś z Was pewnie zaraz pomyśli „zwykły dziadek”! Na pierwszy rzut oka tak – gra uproszczona 4v2. Jednak układ zawodników, ich ustawienie oraz partnerzy, z którymi są zmuszeni współpracować, powoduje, że otrzymujemy najprostszą grę pozycyjną, w której świetnie możemy doskonalić elementy, które wynotowaliśmy w punkcie czwartym. Poprawimy grę nogami bramkarza? TAK! Czy będziemy ćwiczyć szerokie ustawienie środkowych obrońców? TAK! Czy możemy poprawić komunikację bramkarza z obrońcami? TAK! Czyli tak naprawdę podczas bardzo prostej gry, możemy trenować bardzo wiele elementów piłkarskich, na których poprawie nam zależy.


KROK II - Gra 6v4 na utrzymanie



Współpraca bramkarza (1), całej formacji obrony (3, 4, 5, 2) i defensywnego pomocnika (6).


Powyższa gra jest rozwinięciem poprzedniej. Jeśli już dobrze wyglądała współpraca bramkarza, środkowych obrońców i defensywnego pomocnika, to dokładamy jeszcze bocznych obrońców (2, 3). Teraz już możemy doskonalić współdziałanie całej szóstki zawodników w fazie budowania ataku z naciskiem na wyprowadzenie piłki od bramkarza. Znowu odsyłam do punktu 4, żeby przeczytać jeszcze raz, co chcemy poprawić i czy faktycznie w tej grze występują te elementy. Moim zdaniem tak!


KROK III - 6v4 na cztery bramki

Czerwoni: po wymianie określonej liczby podań (np. 5) mają za zadanie zagrać piłkę przez jedną z żółtych (otwartych) bramek. 
Biali: po odbiorze piłki atak na dużą bramkę


Ostatnia gra powinna już maksymalnie odwzorowywać warunki meczowe. Dlatego miejsce gry powinno być dokładnie to samo gdzie dana sytuacja występuje podczas meczu. Układ zawodników jest taki sam jak w poprzedniej grze, jednak odwołując się do meczu musimy stworzyć warunki występowania wszystkich faz gry. Fazę gry w ataku mamy, od początku to nasz główny cel, który chcemy trenować i doskonalić. Również faza gry w obronie (biali) już w poprzednich grach wystąpiła. Jednak, co w sytuacji, kiedy zawodnicy czerwoni stracą piłkę? Pewnie część z Was zastanawiało się nad tym już w poprzednich grach? Otóż grę naturalnie (tak jak podczas meczu) kontynuujemy. Dochodzą nam fazy przejściowe (A=>O oraz O=>A), które również w tej grze (cel pośredni) możemy doskonalić np. czerwoni po stracie piłki natychmiastowy doskok do przeciwnika i próba szybkiego odzyskania piłki.


Przykładowe gry pozycyjne

Poniżej przedstawię kilka przykładów gier pozycyjnych wraz z krótkim opisem. Oczywiście wszystkie te gry można odpowiednio modyfikować i dostosowywać do własnych potrzeb oraz celów, jakie chcemy osiągnąć stosując grę pozycyjną, jako środek treningowy.









Gra 5v2 w dwóch strefach (zawodnicy defensywni)


Zadaniem czerwonych jest przeniesienie gry z jednej strefy do drugiej. Można to zrobić poprzez podanie do zawodnika ustawionego na końcu drugiej strefy. Przenieść ciężaru gry nie może zawodnik ustawiony na wspólnym boku obu stref, w tym przypadku zawodnik (6).

POZYTYWNY COACHING:

- (jeśli zawodnicy mają problemy z płynną grą) ograniczenie do jednego obrońcy; zawodnicy (4) oraz (8) mogą przeprowadzić piłkę do drugiej strefy; zawodnik (6) również może zmienić ciężar gry
+ (jeśli zawodnicy szybko opanowali grę) ograniczona liczba kontaktów; zagranie do drugiej strefy tylko z pierwszej piłki; 


Gra 5v2 w dwóch strefach (zawodnicy ofensywni)


Gra analogiczna do poprzedniej, tylko udział biorą zawodnicy ofensywni. Układ gry taki sam.







Gra 10v5 na utrzymanie


Zawodnicy czerwoni ustawieni wg swoich pozycji na całym polu gry, wewnątrz tylko trzech środkowych pomocników. Ich zadaniem jest utrzymywanie się przy piłce. Biali natomiast współpracują w obronie i starają się piłkę odebrać. Po odbiorze muszą utrzymać piłkę w posiadaniu (np. wymienić określoną liczbę podań), czerwoni natomiast po stracie wszyscy doskakują do przeciwników, aby jak najszybciej odebrać piłkę, a po odbiorze natychmiast odbudowują szerokie ustawienie w ataku.

POZYTYWNY COACHING:

- zmniejszenie liczby obrońców; boczni pomocnicy mogą schodzić do pola gry i robić równowagę
+ gra na 1 kontakt wewnątrz pola gry; brak możliwości gry po linii (poza polem gry) np. prawy obrońca z prawym pomocnikiem; zawodnik obwodowy może grać tylko z jednym ze środkowych pomocników



Gra 8v4 z dodatkowymi małymi bramkami


Zawodnicy czerwoni, ustawieni na swoich pozycjach, grają na utrzymanie wewnątrz pola gry. Biali po odbiorze mają za zadanie oddać strzał na jedną z czterech małych bramek. Mogą to zrobić bezpośrednio po odbiorze lub po wymianie kilku podań. Czerwoni po stracie piłki natychmiast doskakują do przeciwnika i starają się odebrać piłkę lub co najmniej uniemożliwić zdobycie bramki. Gra ta doskonale akcentuje zachowania zespołów w fazach przejściowych. Przy przejściu A=>O doskok do przeciwnika, zamknięcie linii podań, zagęszczenie strefy pressingu, natomiast przy przejściu O=>A utrzymanie się przy piłce, wyjście ze strefy pressingu podaniem, dokładne pierwsze podanie po odbiorze itd.

POZYTYWNY COACHING:

- zmniejszenie liczby obrońców;
+ ograniczona liczba kontaktów np. 2 na obwodzie, 1 pomocnicy (6, 8); dodatkowe bramki na krótszych bokach pola gry; dodatkowi obrońcy



Gra 6v6 z strefami końcowymi


Pole gry podzielone na 3 strefy – strefę środkową, w której mamy grę 3v3 środkowych pomocników, oraz dwie strefy końcowe (dodatkowo podzielone jak na rys.), w których znajdują się odpowiednio napastnik oraz środkowi obrońcy. Zawodnicy nie mogą opuszczać swoich stref. Gra na utrzymanie z akcentem wprowadzenia piłki przez obrońców oraz grę „na ścianę” w wykonaniu napastników.

POZYTYWNY COACHING:

- wprowadzenie zawodnika neutralnego w strefie środkowej;
+ ograniczona liczba kontaktów dla pomocników; możliwość przejścia napastnika do strefy obrońców (i odwrotnie), kiedy będzie tam zagrana piłka (gra pod presją przeciwnika)



Gra 8v8 z wyznaczonymi strefami


Gra pozycyjna 8v8 w czterech strefach, której głównym celem jest utrzymanie się przy piłce, zachowując ustawienie i kształt całej drużyny:

- Strefa A – gra 3v3 (środkowi pomocnicy)
- Strefy B – po napastniku z każdej drużyny
- Strefy C – po dwóch środkowych obrońców z każdej drużyny
- Strefy D – boczni pomocnicy i/lub obrońcy

Jest to rozwinięcie poprzedniej gry, dodatkowo mamy sektory boczne dla zawodników 2, 3, 7, 11.
Zadaniem obu drużyn jest utrzymanie się przy piłce, zachowując swoje ustawienie (w odpowiednich strefach). Zawodnicy nie mogą opuszczać swoich stref.

POZYTYWNY COACHING:

- wprowadzenie zawodnika neutralnego w strefie środkowej; zawodnicy w strefie D (2, 3, 7, 11) bierni w obronie
+ ograniczona liczba kontaktów dla zawodników w wybranych strefach; możliwość przejścia napastnika do strefy obrońców (i odwrotnie), kiedy będzie tam zagrana piłka (gra pod presją przeciwnika); aktywna gra w obronie w strefach bocznych (strefy D)



Gra 8v8 w trzech strefach na dwie bramki







Pole gry podzielone na trzy strefy (jak na rysunku):
I STREFA – obronna – 2 kontakty
II STREFA – środkowa – 3 kontakty
III STREFA – ataku – gra dowolna

W I strefie gra w przewadze 3v1. Obrońcy muszą wprowadzić piłkę do strefy środkowej podaniem. Po wprowadzeniu piłki, jeden boczny obrońca może zmienić strefę i zrobić przewagę liczebną w strefie środkowej.
W II strefie gra 3v3 (+ ewentualnie podłączający się obrońca). Zadaniem zawodników w tej strefie jest wprowadzenie piłki do strefy ataku (podanie lub prowadzenie piłki) i stworzenie równowagi liczebnej z obrońcami.
W III strefie gra 1v3 (możliwość przejścia pomocników do 3v3). Zadaniem w strefie ataku jest zdobycie bramki
STREFY mogą zmieniać tylko zawodnicy drużyny, która posiada aktualnie piłkę!

POZYTYWNY COACHING:

- przeniesienie gry do następnej strefy może być po indywidualnym prowadzeniu piłki; możliwość strzału z dystansu (ze środkowej strefy); dodatkowy neutralny zawodnik w środkowej strefie; dodatkowy zawodnik w strefie ataku
+ wprowadzenie piłki do strefy ataku tylko po podaniu; powrót pomocników do strefy obrony po określonym czasie lub liczbie podań drużyny przeciwnej w strefie ataku



Gra 3v3 + 4 na dwie bramki


Zawodnicy podzieleni na 2 drużyny, ustawieni wg rysunku. Środkowi pomocnicy grają 3v3 na dwie bramki, każdy zespół dodatkowo ma na obwodzie 4 partnerów. Zawodnicy ustawieni na obwodzie pola gry wg swoich pozycji. Zadaniem zawodników w środku jest oczywiście zdobycie bramki, przy wykorzystaniu swoich partnerów na obwodzie. Drużyna w ataku gra w przewadze liczebnej 7v3.

POZYTYWNY COACHING:

- dodatkowy zawodnik neutralny wewnątrz pola gry; dowolna liczba kontaktów;
+ zawodnicy na obwodzie mogą grać tylko ze środkowymi pomocnikami; ograniczenie liczby kontaktów dla zawodników na obwodzie (jeden lub dwa kontakty); strzał na bramkę tylko z pierwszej piłki i/lub tylko po podaniu wstecznym od napastnika;




5 komentarzy:

  1. Ciekawy artykuł, gratuluję.
    Drobne uwagi: -model gry jest fundamentem periodyzacji taktycznej, jeśli pracuję wg. PT to na podstawie modelu gry;
    -prawidłowa nomenklatura, grzybków, talerzyków wg. NMG to stożki;

    Na co dzień pracujesz według periodyzacji taktycznej?

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Dzięki za konstruktywne uwagi :)
      Co do PT to staram się stosować w swoim treningu.

      Usuń
  2. Ten komentarz został usunięty przez autora.

    OdpowiedzUsuń
  3. Dobrze napisany artykuł. Jest zawarte to, o czym często trenerzy zapominają, lub nie wiedzą - nauka systemu gry. Można je również wykorzystywać w treneingu motorycznym. Sam, jako trener, często korzystam z tego typu gier. Przynoszą bardzo dobre rezultaty, jeśli rzeczywiście dobrze dopasujemy je do modelu/systemu, jakim gra nasza drużyna. To jest warunek powodzenia takiego treningu.
    Pozdrawiam

    OdpowiedzUsuń